ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECtHR) დიდმა პალატამ 11 დეკემბერს გამოაცხადა გადაწყვეტილება, რომლის თანახმადაც, საქართველომ 2019 წლის 20-21 ივნისს, ე.წ. „გავრილოვის ღამის“ აქციის ძალადობრივი დაშლის დროს, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის სამი მუხლი დაარღვია. სასამართლომ ერთხმად დაადგინა კონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევა, რომელიც არაადამიანურ და დამამცირებელ მოპყრობას კრძალავს, 26 განმცხადებლიდან 24-ის მიმართ. ასევე, დადგინდა მე-10 მუხლის (გამოხატვის თავისუფლება) დარღვევა 14 განმცხადებლისთვის და მე-11 მუხლის (შეკრების თავისუფლება) დარღვევა 11 განმცხადებლისთვის. სასამართლომ არ დაადგინა 38-ე მუხლის დარღვევა, რომელიც სასამართლოსთან თანამშრომლობის ვალდებულებას გულისხმობს. საქმე ეხებოდა ხუთ განაცხადს: ბერიკაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ, კურდოვანიძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ, ბაღაშვილი და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ, სვანიძე საქართველოს წინააღმდეგ და ელბაქიძე საქართველოს წინააღმდეგ.

სასამართლოს დასკვნები და კონტექსტი

სტრასბურგის სასამართლომ დეტალურად შეისწავლა საქმის მასალები და დაადგინა, რომ პოლიციის მხრიდან გამოყენებული ძალა გადაჭარბებული იყო და არ შეესაბამებოდა პროპორციულობის პრინციპებს. სასამართლომ ხაზი გაუსვა, რომ სახელმწიფოს აქვს ვალდებულება, უზრუნველყოს შეკრების თავისუფლება, მაგრამ ამავდროულად, მას უფლება აქვს, მიიღოს ზომები საზოგადოებრივი წესრიგის დასაცავად. თუმცა, ამ ზომებმა არ უნდა შეზღუდოს შეკრების თავისუფლება იმაზე მეტად, ვიდრე ეს აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში.

„გავრილოვის ღამე“ იყო მასობრივი საპროტესტო აქცია, რომელიც 2019 წლის 20 ივნისს დაიწყო, როდესაც რუსეთის დუმის დეპუტატი სერგეი გავრილოვი საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის სავარძელში აღმოჩნდა. ამ ფაქტმა საზოგადოების უკიდურესი უკმაყოფილება გამოიწვია და პარლამენტის წინ მრავალათასიანი აქცია დაიწყო. აქციის მონაწილეები ითხოვდნენ შინაგან საქმეთა მინისტრის გიორგი გახარიას გადადგომას და საპარლამენტო არჩევნების პროპორციული სისტემით ჩატარებას.

პოლიციამ აქციის დასაშლელად გამოიყენა ცრემლსადენი გაზი, რეზინის ტყვიები და წყლის ჭავლი. დაშავდა ასობით ადამიანი, მათ შორის ჟურნალისტები და აქციის მონაწილეები. რამდენიმე ადამიანმა თვალი დაკარგა რეზინის ტყვიების მოხვედრის შედეგად.

მნიშვნელობა და შედეგები

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება მნიშვნელოვანია იმ თვალსაზრისით, რომ იგი კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს სახელმწიფოს პასუხისმგებლობას, დაიცვას ადამიანის უფლებები შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლების დროს. გადაწყვეტილება ასევე არის სიგნალი საქართველოს ხელისუფლებისთვის, რომ პოლიციის მხრიდან ძალის გადამეტება დაუშვებელია და მსგავსი ფაქტები ეფექტიანად უნდა გამოიძიონ.

სასამართლოს გადაწყვეტილება, სავარაუდოდ, გავლენას მოახდენს მომავალში საპროტესტო აქციების მართვის პრაქტიკაზე საქართველოში. ხელისუფლებას მოუწევს, მეტი ყურადღება დაუთმოს აქციების მონაწილეების უფლებების დაცვას და თავიდან აიცილოს ძალის გადამეტება.

გადაწყვეტილება ასევე მნიშვნელოვანია დაზარალებულებისთვის, რომლებსაც მიეცათ შესაძლებლობა, მიიღონ კომპენსაცია მიყენებული ზიანისთვის. თუმცა, ამ საქმეში მთავარი არა ფინანსური კომპენსაცია, არამედ სამართლიანობის აღდგენა და იმის აღიარებაა, რომ სახელმწიფომ დაარღვია მათი უფლებები.

მომავალი პერსპექტივები

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქართველოსთვის მნიშვნელოვანი გამოწვევაა. ხელისუფლებამ უნდა გაითვალისწინოს სასამართლოს რეკომენდაციები და მიიღოს ზომები, რათა თავიდან აიცილოს მსგავსი დარღვევები მომავალში. ეს მოითხოვს პოლიციის მუშაობის სტანდარტების გადახედვას, საგამოძიებო ორგანოების ეფექტიანობის გაზრდას და საზოგადოების ინფორმირებულობის დონის ამაღლებას ადამიანის უფლებების შესახებ.

„გავრილოვის ღამის“ საქმეზე სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილება არის შეხსენება იმისა, რომ ადამიანის უფლებების დაცვა დემოკრატიული სახელმწიფოს ერთ-ერთი მთავარი პრიორიტეტია. სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს, რომ თითოეული მოქალაქის უფლებები იყოს დაცული და პატივცემული, განსაკუთრებით შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლების დროს.