ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ (ECtHR) 2023 წლის 11 დეკემბერს გამოაქვეყნა გადაწყვეტილება, რომლის თანახმადაც საქართველომ 2019 წლის 20-21 ივნისს, ე.წ. „გავრილოვის ღამის“ დარბევის დროს, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის სამი მუხლი დაარღვია. გადაწყვეტილება სტრასბურგის სასამართლოს დიდმა პალატამ მიიღო.
სასამართლოს გადაწყვეტილება
სასამართლომ ერთხმად დაადგინა, რომ საქართველომ დაარღვია კონვენციის მე-3 მუხლი, რომელიც არაადამიანური და დამამცირებელი მოპყრობის აკრძალვას ეხება, 26 განმცხადებლიდან 24-ის შემთხვევაში. ასევე, დაირღვა მე-10 მუხლი, რომელიც გამოხატვის თავისუფლებას იცავს, 14 განმცხადებლისთვის და მე-11 მუხლი შეკრების თავისუფლების შესახებ - 11 განმცხადებლისთვის. სასამართლომ არ დაადგინა 38-ე მუხლის დარღვევა, რომელიც სასამართლოსთან თანამშრომლობის ვალდებულებას ეხება.
სტრასბურგის სასამართლომ ხაზი გაუსვა პოლიციის მხრიდან ძალის გადამეტების ფაქტებს, რამაც გამოიწვია მომიტინგეების დაზიანებები. გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ გამოყენებული ძალა არ იყო პროპორციული და აუცილებელი დემონსტრაციის დასაშლელად.
კონტექსტი: „გავრილოვის ღამე“
2019 წლის 20 ივნისს, რუსეთის დუმის დეპუტატის, სერგეი გავრილოვის მიერ საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის სავარძლის დაკავებას თბილისში მასობრივი პროტესტი მოჰყვა. აქცია ანტიოკუპაციურ ხასიათს ატარებდა და მთავრობის გადადგომას მოითხოვდა. საპროტესტო აქცია ძალის გამოყენებით დაშალეს, რასაც მოჰყვა ასობით ადამიანის დაშავება და დაკავება.
საქართველოს მაშინდელმა ხელისუფლებამ განაცხადა, რომ აქციის მონაწილეებმა კანონი დაარღვიეს და პოლიციას წინააღმდეგობა გაუწიეს. თუმცა, უფლებადამცველები და ოპოზიციური პარტიები აცხადებდნენ, რომ ძალა გადამეტებული იყო და მშვიდობიანი მომიტინგეების წინააღმდეგ გამოიყენეს.
მომავალი პერსპექტივები
სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილება მნიშვნელოვანია, რადგან ის საქართველოს მთავრობას ავალდებულებს, უზრუნველყოს მსხვერპლთა უფლებების დაცვა და მომავალში მსგავსი დარღვევების პრევენცია. ასევე, გადაწყვეტილება შესაძლოა გამოყენებული იქნას სხვა საქმეებში, რომლებიც დაკავშირებულია საპროტესტო აქციების დარბევასთან.
აღნიშნული გადაწყვეტილება კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს ადამიანის უფლებების დაცვის მნიშვნელობას და სახელმწიფოს პასუხისმგებლობას, დაიცვას მოქალაქეების გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლება.
