საქართველოს პარლამენტმა მიიღო საკანონმდებლო ცვლილება, რომელიც ჯანდაცვის სამინისტროს ფსიქიკური ჯანმრთელობის მდგომარეობასთან დაკავშირებული პრობლემების მქონე პირთა ცენტრალიზებული მონაცემთა ბაზის შექმნას ავალდებულებს. კანონპროექტის მიხედვით, მონაცემთა ბაზაში მოხვდებიან პირები, რომლებსაც ფსიქიატრიული დიაგნოზი აქვთ, ასევე ალკოჰოლიზმით, ნარკომანიითა და ტოქსიკომანიით დაავადებულები. აღნიშნული ცვლილება შედის კანონში „ფსიქიკური ჯანმრთელობის შესახებ“ და კანონში „იარაღის შესახებ“ ცვლილებების პაკეტში.
მონაცემთა ბაზის შექმნის მიზანი და ვადები
ცენტრალიზებული მონაცემთა ბაზის შექმნა 2026 წლის 1 მარტისთვის იგეგმება. პროექტის მიხედვით, ჯანდაცვის სამინისტრო ვალდებულია, შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან თანამშრომლობით უზრუნველყოს მონაცემთა შეგროვება და დამუშავება. მთავრობის განმარტებით, მონაცემთა ბაზის შექმნის მიზანია დროული და სანდო ინფორმაციის მოპოვება, რაც სახელმწიფოს ეფექტიანი მექანიზმების ფუნქციონირების უზრუნველყოფაში დაეხმარება.
კანონპროექტის ავტორების მტკიცებით, მონაცემთა ბაზა ხელს შეუწყობს საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვას და ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების მქონე პირების საჭიროებების უკეთ დადგენას. ისინი ასევე აღნიშნავენ, რომ აღნიშნული ინიციატივა ემსახურება პრევენციული ღონისძიებების გატარებას და რისკების მართვას.
კრიტიკა და უფლებადამცველთა შეფასებები
კანონპროექტის მიღებას მწვავე კრიტიკა მოჰყვა უფლებადამცველებისა და ფსიქოლოგების მხრიდან. მათი განცხადებით, მონაცემთა ბაზა შესაძლოა გამოყენებულ იქნას კონტროლის, დისკრიმინაციისა და მანიპულირების ინსტრუმენტად. ისინი შიშობენ, რომ აღნიშნული ცვლილება ხელს შეუწყობს ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების მქონე პირთა სტიგმატიზაციას და საზოგადოებაში მათი იზოლირების გაღრმავებას.
კრიტიკოსები ასევე აღნიშნავენ, რომ მონაცემთა ბაზის შექმნა არღვევს პერსონალური მონაცემების დაცვის უფლებას და არ არსებობს საკმარისი გარანტიები იმისა, რომ ინფორმაცია არ იქნება გამოყენებული ბოროტად. ისინი მოითხოვენ გამჭვირვალე მექანიზმების შექმნას, რომელიც უზრუნველყოფს მონაცემთა დაცვასა და პიროვნების უფლებების პატივისცემას.
მომავალი პერსპექტივები და რეკომენდაციები
მიუხედავად არსებული კრიტიკისა, კანონპროექტი მიღებულია და ჯანდაცვის სამინისტრო ვალდებულია, დაიწყოს მონაცემთა ბაზის შექმნაზე მუშაობა. მნიშვნელოვანია, რომ ამ პროცესში გათვალისწინებულ იქნას ყველა დაინტერესებული მხარის მოსაზრება და უზრუნველყოფილ იქნას გამჭვირვალობა და ანგარიშვალდებულება.
საჭიროა დამატებითი გარანტიების შექმნა, რომელიც დაიცავს პერსონალურ მონაცემებს არასანქცირებული წვდომისა და ბოროტად გამოყენებისგან. ასევე, აუცილებელია საზოგადოებაში ცნობიერების ამაღლება ფსიქიკური ჯანმრთელობის შესახებ და სტიგმის შემცირება.
მომავალში, მნიშვნელოვანია, რომ კანონმდებლობაში შევიდეს ცვლილებები, რომლებიც უზრუნველყოფს ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების მქონე პირთა უფლებების დაცვას და მათ სრულფასოვან ინტეგრაციას საზოგადოებაში.
