საქართველოს პარლამენტმა, 9 დეკემბერს, ხმათა უმრავლესობით მიიღო ცვლილებები კანონებში „ფსიქიკური ჯანმრთელობის შესახებ“ და „იარაღის შესახებ“, რომლებიც ჯანდაცვის სამინისტროს ავალდებულებს, შექმნას ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების მქონე პირთა ცენტრალიზებული მონაცემთა ბაზა. აღნიშნული გადაწყვეტილება საზოგადოების გარკვეული ნაწილისა და უფლებადამცველების მხრიდან კრიტიკას იმსახურებს. მათი განცხადებით, ახალი ბაზა შესაძლოა გამოყენებულ იქნას დისკრიმინაციისა და კონტროლისთვის.

მონაცემთა ბაზის შექმნის ვალდებულება

ცვლილებების თანახმად, ჯანდაცვის სამინისტრომ, შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან თანამშრომლობით, 2026 წლის 1 მარტამდე უნდა შექმნას მონაცემთა ბაზა, რომელშიც შევა ინფორმაცია ფსიქიატრიული დიაგნოზის მქონე პირების, ალკოჰოლიზმით, ნარკომანიითა და სხვა ნივთიერებებზე დამოკიდებულებით დაავადებულთა შესახებ. კანონის ავტორების განცხადებით, აღნიშნული ბაზა ხელს შეუწყობს ფსიქიკური ჯანმრთელობის სფეროში ეფექტიანი მექანიზმების ფუნქციონირებას.

კრიტიკა და რისკები

ფსიქოლოგები და უფლებადამცველები გამოთქვამენ შეშფოთებას, რომ მონაცემთა ბაზა შესაძლოა გახდეს „კონტროლის, დისკრიმინაციისა და მანიპულირების ინსტრუმენტი“. მათი თქმით, არასაკმარისი გარანტიები მონაცემთა დაცვისა და კონფიდენციალურობის შესახებ, ისევე როგორც სტიგმა, რომელიც ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემებს უკავშირდება, ზრდის ბოროტად გამოყენების რისკებს. ისინი მოითხოვენ მეტ გამჭვირვალობას და დამატებით გარანტიებს, რათა თავიდან იქნას აცილებული პერსონალური მონაცემების არასათანადო გამოყენება.

საერთაშორისო გამოცდილება და რეკომენდაციები

მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში არსებობს პრაქტიკა ფსიქიკური ჯანმრთელობის მონაცემების შეგროვებისა და ანალიზის, თუმცა ამ პროცესს თან ახლავს მკაცრი რეგულაციები და კონფიდენციალურობის დაცვის მექანიზმები. ექსპერტები ხაზს უსვამენ, რომ აუცილებელია საერთაშორისო სტანდარტების გათვალისწინება და პაციენტების უფლებების დაცვა მონაცემთა ბაზის შექმნისას. მნიშვნელოვანია, რომ მონაცემები გამოყენებულ იქნას მხოლოდ სამედიცინო და სტატისტიკური მიზნებისთვის, და არა პოლიტიკური ან სხვა სახის ზეწოლისთვის.

მომავალი პერსპექტივები

მიუხედავად არსებული კრიტიკისა, ჯანდაცვის სამინისტრო გეგმავს, გააგრძელოს მუშაობა მონაცემთა ბაზის შექმნაზე და უზრუნველყოს მისი ეფექტიანი ფუნქციონირება. სამინისტრო იღებს ვალდებულებას, რომ პროცესში ჩართული იქნებიან დამოუკიდებელი ექსპერტები და უფლებადამცველი ორგანიზაციები, რათა შემცირდეს პოტენციური რისკები და უზრუნველყოფილი იყოს მონაცემთა დაცვა. მნიშვნელოვანია, რომ საზოგადოებამ გააგრძელოს დისკუსია ამ საკითხზე და ხელი შეუწყოს გამჭვირვალე და ანგარიშვალდებული სისტემის ჩამოყალიბებას.

აღსანიშნავია, რომ საქართველოს პრემიერ-მინისტრი ირაკლი კობახიძე, ამ პერიოდში, თურქმენეთში იმყოფებოდა საერთაშორისო ფორუმზე, სადაც რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინთან ერთად იღებდა მონაწილეობას. ეს ფაქტი შესაძლოა, ირიბად მიანიშნებდეს საქართველოს საგარეო პოლიტიკის გარკვეულ ცვლილებებზე, თუმცა ამ ეტაპზე კონკრეტული დასკვნების გაკეთება ნაადრევია.